…Bij de grootschalige stadsvernieuwing van de Wildemanbuurt in Amsterdam Nieuw-West moeten veel bewoners (gedwongen) verhuizen. Een deel van hen heeft beperkte financiële middelen, is minder mobiel of beschikt over een klein sociaal netwerk. Verhuizen is bovendien emotioneel en stressvol. Juist dan kiezen mensen vaak voor de snelste en zichtbaarste oplossing: spullen weggooien.

De centrale vraag was:

Hoe kunnen we het verhuismoment benutten om bewoners te helpen bewuster met hun spullen om te gaan en minder nieuwe spullen te kopen?

Bij verhuizing is dat vaak: weg ermee!  Als opties zoals reparatie, weggeven, verkopen of wegbrengen ingewikkeld of onbekend zijn, worden spullen eenvoudigweg op straat gezet.

Een verhuizing is tegelijkertijd een natuurlijk keuzemoment. Mensen staan al stil bij drie vragen: wat neem ik mee, wat mag weg en wat heb ik nieuw nodig? Wie precies op dat moment overzicht, praktische hulp en aantrekkelijke alternatieven biedt, kan ‘circulair gedrag’ makkelijker maken.

Met ontwerpend onderzoek brachten we de praktische en emotionele drempels in kaart. We spraken met bewoners en professionals, organiseerden een denk- en buurtdiner en testten ideeën in de wijk. Daarbij stonden drie principes centraal:

• Biedt hulp op het moment dat mensen er het meest voor openstaan;
• Maak circulaire alternatieven concreet, dichtbij en betaalbaar;
• Wijs niet met de vinger, maar biedt een helpende hand.

De drie vragen die iedereen zichzelf bij een verhuizing stelt, vormen de rode draad:

Wat gaat mee? Wat mag weg? Wat heb je nieuw nodig?

Met keuzehulpen, stickers, checklists, tips en lokale adressen worden bewoners gestimuleerd om spullen te repareren, weg te geven, te verkopen of te recyclen. Wie iets nodig heeft, krijgt alternatieven aangereikt voor nieuw kopen, zoals tweedehands, lenen, huren of leasen.

Duurzaamheid wordt zo niet gepresenteerd als extra opgave, maar als een manier om geld, tijd en moeite te besparen.

De belofte: opgeruimd een nieuwe start maken!

Tussen de gerechten door kwamen verschillende onderwerpen aan bod. Hieruit bleek onder meer dat veel bewoners de verhuizing als stressvol en emotioneel ervaren, vinden dat zij te veel spullen hebben en behoefte hebben aan praktische ondersteuning.

Na analyse van de uitkomsten van het denkdiner, verkende CHANGENCY verschillende creatieve interventies. Eerste Hulp bij Verhuizing kwam daaruit naar voren als het meest kansrijke concept. Als vorm werd gekozen werd voor een ringbandmap, die makkelijk aan te passen is.  Deze map werd tijdens huisbezoeken getest bij diverse bewoners, en vervolgens bij een grote bewonersbijeenkomst in Amsterdam Nieuw-West.

Op basis van de reacties werd het prototype verder aangescherpt. De map bevat onder andere:

• Een keuzehulp en stickervel voor het sorteren van spullen;
• Een verhuisplanning en checklist;
• Tips voor repareren, weggeven, verkopen en recyclen;
• Alternatieven voor nieuw kopen;
• lokale adressen voor hulp, reparatie en kringloop;
• informatie over grofvuil en gemeentelijke ophaaldagen.

Minstens zo belangrijk: bewoners voelden zich gezien en begrepen in een periode die vaak onzeker en emotioneel beladen is.

Van prototype naar uitrol

Het project leverde een schaalbaar concept op waarin het basisformat makkelijk gecombineerd kan worden met lokale informatie. Daardoor kan de map relatief eenvoudig worden aangepast aan andere buurten en gemeenten.

Eerste Hulp bij Verhuizing laat zien dat circulaire gedragsverandering niet begint met een algemene bewustwordingscampagne, maar met het wegnemen van concrete drempels. Door aan te sluiten bij wat mensen op een belangrijk moment nodig hebben, wordt minder weggooien en bewuster kiezen vanzelf de aantrekkelijkste optie.

Update: In de zomer van 2026 start in Amsterdam Nieuw-West een pilot met zestig bewoners die binnenkort verhuizen. CHANGENCY verzorgt het ontwerp en de productie van de verhuismap. De gemeente Amsterdam en woningcorporatie Stadgenoot verspreiden de map onder de deelnemers, terwijl onderzoeksbureau Motivaction het gebruik monitort en de resultaten evalueert.

Binnen dit consortium werd CHANGENCY gekoppeld aan de directie Afval en Grondstoffen van de gemeente Amsterdam. Tussentijdse experimenten en bevindingen werden gedeeld tijdens gezamenlijke leersessies. De eindresulaten zijn gepresenteerd tijdens een groots opgezet symposium in Den Haag. 

Meer over het Rethink Project: https://slijpstof.nl/projecten-rethink-ontwerpconsortium/